Rubrieken
Column Theo van Lin
		Maandelijkse column:  Theo van Lin vanuit Ghana
Theo van Lin		Leeg koffer en een vol hart Blanke met een zwart hart Ghana@50 Politie Pyjamadracht Ivoren toren Status Psychologie Licht uit Visite Malaria Dansen voor de doden Oranje boven Trotro Nina wigs Mooie billen Afenhyapa Theo van Lin vanuit Ghana
		Leeg koffer en een vol hart
		Alles is gepakt. Brieven, foto’s, belangrijke documenten en boeken die ik nog niet gelezen heb. Mijn allerbeste kledingstukken zitten in het koffer en de rest heb ik afgegeven. Gek, ik ben toch met een volle kist met spullen gekomen, nu heb ik alleen nog maar twee kleine kisten over en handbagage. Ik heb mijn spullen ingeruild voor? Sinds een half jaar denk ik steeds: ‘dit is mijn laatste.....’. Toen ik vier jaren geleden begon in Ghana, leek het heel lang. Vorig jaar oktober leek het nog oneindig. Toch voelde ik dat ik afscheid aan het nemen was. Het startsein werd gegeven door de komst van de nieuwe Nederlandse leek van de SMA die mijn plek bij Hope for Life kwam overnemen. Voor het eerst werd ik geconfronteerd met de afloop van mijn Ghana-leven. Ik merkte hoe vertrouwd het leven in Ghana was geworden. Ik had mijn rol in de samenleving geaccepteerd, mensen leren kennen die mij dierbaar waren geworden. Vooral de laatste maand heb ik stevig volgehouden dat het afscheid nog ver weg was totdat ik er de laatste dagen niet meer onderuit kon. Vier jaren leken niets meer, voorbij gevlogen. Aangekomen, gewend geraakt aan de cultuur en daarna echt meegedaan. Ik ben nu trots op mijzelf, heb een goed gevoel over mijn Ghana-leven. Gelukkig had ik mij niet van alles voorgesteld. Het papier was blanco. Ik heb het volgeschreven met mijn verhaal. Sommige mensen hebben verdriet over mijn vertrek en voor andere is het een opluchting. Waar ben ik tevreden over? Ik heb mijn best gedaan en heb volgehouden. Mijn geloof heeft mij daarbij gesteund. Het is moeilijk om uit te leggen. Degene die mijn columns gevolgd hebben, konden lezen dat het leven vol verrassingen is in Ghana, iedere dag weer. Er zijn altijd mensen die je dag een andere wending konden geven: positief of negatief. Nu mag ik weer terug naar het voorspelbare leven in Nederland. Daar waar ik weer een vet salaris verdien, waarmee ik allerlei leuke dingen kan gaan doen, zoals verre reizen bijvoorbeeld. Ik kan blijven bijdragen aan het project door fondsen te werven. Geld, dat ze heel hard nodig hebben om het door te laten draaien. Al deze goede redenen nemen de pijn niet weg van mijn afscheid. Toen ik Nederland verliet wist ik dat ik terug kwam. Voor Ghana hoop ik dat ik terugkom. Maar het vertrouwde zal verdwijnen. Misschien zal ik mij ooit weer als een vreemde in Ghana voelen. Eigenlijk wil ik dat niet, toch zal het gebeuren. En zo komt de vertrekdatum eraan. Tot ziens Ghana. Wat moet ik zonder jou? Het leven zal door gaan, hoe dan ook. Ik ben benieuwd hoe mijn Ghana-verleden mijn nieuwe leven in Nederland gaat beïnvloeden. We zullen zien! Theo
		Blanke met een zwart hart
		‘Zanik niet zo’, zei mijn bezoek uit Nederland. ‘Jij bent net een Ghanees’. Je hebt een grote mond in het verkeer en overal opmerkingen over. Soms snauw je mensen af, want ze doen het weer eens niet goed. Doe toch rustig aan maak je niet zo druk. Ben ik na vier jaar Ghana gemuteerd? Ik denk dat iedereen die van omgeving verandert zich gedeeltelijk aanpast aan zijn omgeving. Je bent geen blok beton. Het is meegeven of omgaan. Vind ik mijzelf nu anders? Wanneer ik in het verkeer zit met tro-tro’s die je willen sandwichen, taxi’s die ineens afslaan, verkeerslichten die nooit werken en bestuurders die geen respect hebben voor verkeersregels, word ik ‘hot’. Ik schreeuw tegen de tro-tro chauffeurs dat het idioten zijn en dat ze hun rijbewijs bij de margarine hebben gekregen (snapt niemand). Kinderen die een grote mond hebben spreek ik aan. Wanneer een winkelbediende voor de vierde keer vraagt: ‘wat zeg je’, dan vraag ik of de persoon doof is. Dan heb ik het nog niet over mijn houding t.o.v. mensen die mij teveel berekenen. Iemand die uit het buitenland hier was zei: ‘och maak je toch niet zo druk om die Cedi, het is maar 10 Eurocent.’ Voor mij gaat het niet om het geld, maar om het principe. Ik ben hier niet op vakantie; ik woon hier. Een jaar geleden vroeg ik mij af: ben ik nog wel een leuk iemand? Op dat moment voelde ik mij ontzettend gestresst. Nu ik het wat rustiger aan doe, is dat gevoel verdwenen. Soms moeten we bij onszelf op de rem gaan staan. Wat gebeurt er met mij? Wat heb ik of de ander daaraan? Je kunt niet altijd de schuld geven aan externe factoren. In wat voor een situatie plaats je jezelf. Chaotisch verkeer, stress op het werk en nog andere irritatiebronnen kunnen zorgen dat jij doorslaat. Toen ik het boek las “De zwarte met het blanke hart”, vond ik herkenning in de Ghanese prinsen die naar Nederland kwamen. Ik voel mij thuis bij het intieme contact, wat mensen hier met elkaar hebben. Je kunt zomaar bij elkaar langs gaan; er wordt altijd tijd voor je gemaakt. Je kunt iemand die je net ontmoet hebt zomaar aanraken. Zodra je in een rij staat, of zit, mag je altijd je buurman aanspreken, die jou ook vriendelijk beantwoordt. Als mensen bij je op bezoek komen, kruipen ze in je bed, kleden zich met je garderobe en delen de zeep en handdoek met jou. Voor mij is dat heel normaal geworden. Misschien voor iemand in Nederland heel gek. Ik merk dat blanken lichamelijk veel afstandelijker zijn onderling. Zelf merk je niet hoe je verandert. Je ziet het en voelt het als je bezoekers uit Nederland krijgt. Ik vraag mij af of al mijn Ghanese trekken wegvallen als ik terug kom naar Nederland of dat ik toch enkele blijf behouden. Aan de buitenkant pas je je weer gauw aan, maar van binnen blijf je, denk ik, toch een vreemd gevoel houden. Een gevoel wat je maar met enkelen kunt delen. Mensen die de situatie kennen, weten wat jij hebt meegemaakt en hoe het is om in de Ghanese cultuur te manoeuvreren. Terugkomst naar Nederland betekent: hier mee leren leven. Eenzaam in je eigen land. Theo
		Ghana@50
		We hebben weer strepen op de weg. Illegale verkoopkraampjes worden van de straat gehaald. Heel Accra is onder de kwast. Zelfs de gevangenis, een oud fort aan de kust wordt opnieuw geschilderd. Overal hangen vlaggen en op iedere straathoek kun je T-shirts, petjes en andere spulletjes krijgen in de Ghana driekleur. Het is feest want Ghana wordt 50. Oftewel Ghana is vijftig jaar onafhankelijk van Groot-Brittannië. Gelukkig heeft Ghana in vergelijking met sommige andere Afrikaanse landen geen bloedige burgeroorlogen gekend. Af en toe een staatsgreep door een militair, waardoor het land stagneerde in zijn ontwikkeling. Ik ben geen geschiedkundige en weet niet precies wat er gebeurd is in deze 50 jaar. Ik ken alleen het Ghana van nu. Geschiedenis is voor mij de tijd tussen mijn aankomst en nu. Wat is er de afgelopen vier jaar veranderd? Wonend in Accra voel ik mij als een gevangene tussen de moderne tijd met zijn gadgets zoals mobiele telefoons, stress, verkeer en de tijd dat mensen in het oerwoud woonden met alleen de dag, vandaag. Ghana 2007 is een samenkomst van de moderne mens en de oerman. In de stad wonen mensen die nog hetzelfde denken en leven als honderd jaar geleden. De enige verandering is het mobieltje in hun zak. Niet ver daar vandaan woont iemand die werkt als systeembeheerder bij een internationale telecom-aanbieder, stress heeft op zijn werk, kinderen die alleen achter het internet zitten en een vrouw die een betere baan heeft dan hij. In Accra is alles te koop. Onbetaalbaar echter voor degene zonder enig inkomen. Ik hink op twee gedachten, als je mij vraagt wat er veranderd is de afgelopen vier jaar. Soms denk ik niks en dan ineens lijkt het alsof er heel veel veranderd is. De politie is nog steeds corrupt. Als blanke ben je een goede buitenlander met veel geld. De straten in Accra worden niet onderhouden en het straatvuil ligt nog overal. Ik zie dat de populatie in de stad nog steeds toeneemt. Mensen komen zonder uitzicht naar Accra, overbevolken de stad en werken mee aan de vergroting van de armoedeproblematiek. Daar staat tegenover: de verbetering van de telecommunicatie. Iedereen heeft een snelle internet verbinding binnen handbereik. Het meest indrukwekkende van de afgelopen vier jaar is de ‘National Health Insurance’, een soort Ghanees ziekenfonds waar iedereen aan mee kan doen. Vijftig jaar Ghana: wat is er voor mijn komst bereikt? Mensen klagen over het stroomtekort. Sinds de bouw van de hydrostroominstallatie in de zestiger jaren in het Voltameer is er geen capaciteitsuitbreiding bijgekomen. Daarom hebben we nu om de vijf dagen geen stroom. Het is een schande zeggen Ghanezen. Dit had niet hoeven te gebeuren als er geanticipeerd was op de toekomst. En waarom zijn de laatste tijd steeds meer verkeerslichten kapot en worden die niet gerepareerd. Waarom? Dit is geen geldkwestie. Niemand weet zelfs wie er verantwoordelijk voor is. Dit is Ghana 2007. Accra een stad waar heel rijke Ghanezen wonen samen met degene die nog ‘geen nagel hebben om hun kont te kratsen’. Maar misschien hebben dingen gewoon hun tijd nodig, het enige probleem is dat de tijd waarin we leven dat niet toestaat. Het is meegaan of achterblijven in een groot gat. Dat is het probleem niet alleen van Ghana maar voor meer landen in Afrika. Ze veranderen niet snel genoeg om de rest van de wereld bij te houden. Vijftig jaar Ghana. Is het nog een ontwikkelingsland waar waterputten geslagen moeten worden? Ik merk dat de rest van de wereld nog zo denkt. Men zoekt net zolang dat er een plek gevonden wordt waar er een geslagen kan worden. Waar is echt een tekort aan? Het is moeilijk om structurele hulp te krijgen voor sociale projecten. Niemand wil mee betalen aan de structurele kosten van een project. Alles moet eenmalig en zelfvoorzienend zijn. Zo werkt dat in Nederland niet en hier ook niet. Maar dat snappen ze in Nederland niet altijd bij sponsororganisaties en overheid. Dit jubileum is een mooi moment voor omstanders om te accepteren dat er in Ghana ook gewoon mensen leven net zoals in het westen. Theo
		Politie
		Ik reed met vaart naar de kruising. Een jonge verkeersagent zag mij plots aankomen en kwam vlot op mij af gestapt. Zo van: wat hebben we daar dan. Die gaan we eens flink onder vuur nemen. En ik? Ik had zoiets van met mij is alles in orde, maak je geen zorgen. Hij vroeg om mijn papieren, die ik altijd bij mij heb. Ik gaf hem mijn rijbewijs. Let wel een autorijbewijs, wat ik gebruik voor de motor. Hier heeft nog nooit een agent over geklaagd. Deze dus wel, ik moest een motorrijbewijs hebben. Toen deed ik het meest domme wat ik ooit had kunnen doen. Ik zei: “Dit doe je alleen omdat ik blank ben. De meeste zwarte rijders hebben niet eens een rijbewijs”. Toen had ik hem echt beledigd. Hij moest nu al mijn papieren zien en tot overmaat van ramp was mijn verzekeringsbewijs verlopen. Volgens mij was dat een vergissing, maar de agent was het daar niet mee eens omdat de geldigheidsdatum het tegendeel bewees. Hij vroeg mij om mijn motor aan de kant te parkeren en op hem te wachten. Op dat moment realiseerde ik pas in welke situatie ik door mijn grote mond terecht was gekomen. De kruising was pal voor het hoofdkantoor van de verkeerspolitie in Accra. Ik werd omringd door een zwerm agenten, die benieuwd waren naar de arrestatiemotieven van deze blanke. Ik zat dus diep in de problemen. Plan van aanpak: smeken en om vergeving vragen. Ik ben op de agent afgestapt en smeekte hem om vergeving. Zoiets had ik nooit mogen zeggen en hij was helemaal correct. Sorry dat ik zo ‘hot’ werd, helemaal onterecht want hij deed gewoon zijn plicht (en ik was zo dom om mij uit de tent te laten lokken). Dat was niet voldoende. Toen maar de katholieke kerk en de hele gehandicaptengemeenschap van Accra er bij gehaald, zo van: “I beg you officer, I am working for the bishop in a project for disabled people”. Mijn aanstellingsbrief van de bisschop had ik vakkundig tussen de papieren gestopt. Het mocht niet baten, hij zou mij voor het gerecht slepen: het motor gerechtshof. Weet je wat dat betekent? Dagen ben je kwijt aan het op en neer reizen naar het gerechtshof en uiteindelijk krijg je een straf van minimaal zes miljoen Cedis oftewel twee maal mijn maandvergoeding. Dat geld heb ik niet, wat ik hem met tranen in mijn ogen vertelde. Ik had gehoopt dat mijn toneeltalent nu wel onderhand zou gaan werken, maar meneer de agent was onverbiddelijk. “You are going to court”, zei hij. Al mijn moed zakte in mijn schoenen. Ik zat echt in de shit. Ik heb geprobeerd andere agenten voor mij te laten pleiten, zo gaat dat, maar het leek zonder succes. Na een uur zei hij dat ik mijn motor moest parkeren bij het politiebureau. Vervolgens moest ik mijn verzekering laten verlengen en dan terug komen om dit aan hem te laten zien. En dan ging hij zijn rapport schrijven voor het gerecht. Met lood in mijn schoenen ben ik weggelopen, de hele stad door, eerst naar de bank en vervolgens naar de verzekeringsmaatschappij. Afgepeigerd kwam ik na anderhalf uur wandelen door de hitte terug bij het politiebureau. Het scheen alsof het hele bureau al van mijn geval afwist. Uiteindelijk bracht een agent mij naar hem toe. Hij stond nog steeds op dezelfde kruising. Met een gebogen hoofd liet ik mijn vernieuwde polis zien en vroeg nogmaals om vergiffenis. Hij liep terug naar het midden van de kruising. Ik zag zijn hand in zijn borstzak glijden. Mijn kentekenbewijs kwam naar buiten. Nogmaals graaien en toen kwam ook mijn autorijbewijs uit zijn zak. Toen hij op mij afstapte en het mij gaf was ik werkelijk blij. Zo blij dat ik hem omhelsde met een dansje. Zijn gezicht vertrok, wat heb ik nu dan voor een blanke voor me? Ik bedankte hem nog viermaal en liep weg alsof ik vrijgelaten was uit de gevangenis. Was zijn motief nu een geintje uithalen, smeergeld binnen halen of wilde hij laten zien hoe goed hij wel niet was. Ik vraag het mij af. Hoe dan ook, die kruising vermijd ik voorlopig. Theo
		Pyjamadracht
		Vandaag zag ik het weer. Het is zo komisch. Alleen jammer dat ik het met niemand hier kan delen want hier is het zo gewoon. Oftewel je kunt met de pyjama de straat op. Alles wat bij de Hema aan het rek hangt als nachtmode wordt hier ook overdag gedragen. Vooral door mannen. In Nederland is kleding en vooral die van mannen weinig kleurrijk. Hier in Ghana zie je geen verschil in rijkdom aan kleur en motief tussen dames- en herenmode. Mannen lopen hier met bloemetjes en glitterende bonte kleuren. Ik heb het niet over traditionele kleding, maar over hedendaagse verschijningen. In welke kleding lopen de mannen dan hier? De pyjama: broek en blouse zijn beide gemaakt van katoen bedrukt met een bont motief, batik of Tie and dye. Daaronder draag je een paar teenslippers of sandalen. De broekspijpen zijn soms tot op enkelhoogte. Dan is er de Nigeriaanse overgooier: een soort synthetisch stofje wat lijkt op een gehaakt tafelkleedje. Daaronder heeft men een lange broek van het zelfde materiaal. Sommige mannen staat het heel mooi, anderen lijken op een tovenaar uit duizend en een nacht. Dan hebben de Moslims, maar wordt ook door Christenen gedragen, een soort overgooier, van origine zonder motief, maar tegenwoordig ook in Tie and dye print verkrijgbaar. Laatst zag ik een iele jongen met zo’n bont gekleurde overgooier. Zijn smalle enkeltjes staken er als ooievaarspoten onderuit. En dan denk ik: carnaval. Ons project verkoopt Tie and dye in Nederland. Ik hoorde van een klant dat ze nieuwe stof moest hebben want alles was uitverkocht vanwege de aankomende carnaval. Dus voor een leuke kiel kunt u in Ghana zeker slagen. Mij valt op dat mensen hier van bonte kleding houden. Waarom? Alles is hier overdadiger: geluiden, geuren en kleuren. Vergelijk het maar met de natuur. In Nederland vinden we de koolmees, het roodborstje en de bonte specht heel kleurrijk. Carnavalsvogels zoals het blauwe ijsvogeltje zijn zeer zeldzaam. In Ghana wemelt het van de bonte vogels. Er zijn planten die 12 maanden per jaar bloeien. Wil je daar tussen opvallen dan moeten de kleuren van je afspringen. Daarbij komt dat bij een donkere huid, kleding heel anders uitkomt. Soms zie ik zakenmensen in een zakelijke grijs pak en denk: dat ziet er onnatuurlijk uit. Zie ik dan zijn collega met een fel gekleurde blouse die perfect afsteekt bij zijn donkere huid dan valt mij op hoe smaakvol mensen zich kunnen kleden hier. Ghanezen hebben naar mijn mening een goed gevoel voor kleurcombinaties en mode. Het is alleen niet te vergelijken met wat mensen in Nederland gepast vinden. Sowieso combineert een blanke huid veel beter met sombere kleuren. De kleding past bij de houding van de mensen. Hier kun je spontaan op ieder moment van de dag gaan dansen, maakt bijna niet uit waar. In Nederland mag dat alleen als je bezopen bent. Een handige tip voor als u op vakantie gaat naar Ghana: in Limburg duurt Carnaval een weekend lang en hier een heel jaar. Duik in de carnavalskoffer en uw reistenue is klaar. Alaaf! Theo
		Ivoren toren
		Mooie marmeren stenenplaten aan de buitenkant. Kogelvrij glas dat extra beveiliging biedt tegen terroristische aanvallen. Ramen met kleine metalen afdakjes van speciaal uit Nederland geïmporteerd metaal. Het is een modern fort. De Nederlandse overheid heeft zich weer van heel wat belastingcenten ontdaan. Deze keer hebben ze het in een nieuw ambassade-gebouw gestopt in Ghana. Ik weet niet echt wat er mis was met het oude gebouw, maar het scheen te klein te zijn. Ik zou voorstellen: je legt er wat cementblokken bij en klaar is je uitbreiding. Nee, het moest echt rigoureus anders. Een Nederlands bedrijf heeft het ontwerp gemaakt en het schijnt dat alle bouwmaterialen ook uit Nederland zijn gekomen. Ik weet niet of dit geruchten zijn of dat het waar is. In elk geval zie ik wel bouwmaterialen die ik in Ghana nog nooit gezien heb; tenminste niet van die kwaliteit. Laatst had ik de eer om naar binnen te mogen in dit nieuwe gebouw. Nou, ik was echt even van slag. Ik moest door allerlei “deur open en dicht” systemen, iets wat ik niet gewend ben. Dit schijnt gedaan te zijn om aanvallers buiten te houden. Eerst dacht ik: waar is dat dan goed voor? Maar sinds Wilders uit Venlo de verkiezingen heeft gewonnen lijkt mij dat toch niet zo’n slecht idee. Eenmaal binnen voelde ik mij overvallen door “Hollanderigheid”. Misschien komt het wel omdat ik Limburger ben, maar ik voelde mij zo misplaatst. Ik snakte naar de warme buitenlucht met de daar bij horende mensen. Ben ik na bijna 4 jaar Ghana zo veranderd of had ik mij hier anders ook niet thuis gevoeld? Ze maakten van die hele flauwe grapjes die eigenlijk helemaal niet grappig waren. Net zoiets als Seth Gaaykema, waar ik ook nooit van snapte wat er zo grappig aan was. Dit soort mensen kom je ook tegen op de feestjes bij de ambassadeur. Ze zijn soms al enkele jaren in Ghana. Als je met hen praat dan kom je erachter dat ze helemaal niets van Ghana weten. Nu kunnen ze zich nog beter ‘veilig’ in hun ivoren toren van de boze wereld afsluiten. Ze kunnen zo hun eigen Nederlandse regime voeren. Het is alleen zo lastig als je advies wilt hebben. Laatst adviseerde ik een paar vrijwilligers naar de ambassade te gaan om advies te vragen hoe ze het beste in Ghana hun visum konden verlengen. Ze hadden een nors antwoord gekregen dat ze dat niet wisten. Ik hoor dat Ghanezen bijna met trauma’s naar buiten komen als ze een visum willen aanvragen. Sinds Verdonk door Nederland trekt is er geen één zwarte piet meer te vertrouwen, is het beleid. Het ambassadepersoneel is het wel niet altijd eens met dit beleid, en laat dit ook merken. Jammer genoeg reageren ze zich af op de verkeerde mensen. Mensen die voor een visum of advies komen, worden behandeld alsof ze onnozel zijn. Ik vind het wel jammer voor hen. Ze hebben zich letterlijk afgeschermd van mensen. Wat is het nu waard om in Ghana te zijn en je krijgt niets mee van de cultuur? Die kans krijg je misschien nooit meer en daar kan geen gebouw met airconditioning en dubbele beglazing tegen op. Prettige feestdagen Theo
		Status
		Een dikke auto, een grote hut, kinderen op een dure school, wat wil je nog meer. Iedereen ziet dat je het voor elkaar hebt. Je bent iemand. Natuurlijk moet je je er ook naar gedragen, want je wilt respect. Als je blank bent in Ghana heb je automatisch status: blanken hebben geld, een mooi huis, een auto en de huidskleur van Jezus. Ik word aangesproken door vreemden alsof ik die dingen ook allemaal heb. Vanmorgen was ik bij het kantoor van de Nationale Gezondheid Verzekering. Ik was er nog nooit geweest. De beveiligingsman kwam mij vertellen dat mijn auto in de weg stond. “Sorry sir, ik heb een motor”, zei ik. Als ik vreemde mensen vertel dat ik die dingen niet heb, dan geloven ze mij absoluut niet. Zodra ik zeg dat ik die spullen ook niet zo belangrijk vind, nemen ze mij helemaal niet meer serieus. Er zijn weinig mensen die accepteren dat ik sober leef. Stop toch met die motor, neem een auto! Alles draait om status. Je baan is status. De kerk waar je bij bent, is status. Kleding, mobieltje, luxe elektronische artikelen, je vrienden, de wijk waar je woont, noem maar op, alles is status. Er zijn maar weinig mensen hier die daar schijt aan hebben. Het zit hier zo diep in de samenleving. Als je een dikke auto kunt rijden dan ga je echt niet je eigen tuinpoort open maken als je thuis komt, daar heb je een boy voor. In mijn herinnering zijn Nederlanders mensen die niet van poeha houden. Doe maar gewoon dan doe je al gek genoeg. Maar misschien ligt het wel aan mij. Misschien hangt het af van de kringen waarin je verkeert. Zit daar het verschil? In Nederland zijn er ook mensen die hun status willen tonen. Maar het hangt er van af met wie je omgaat. In Ghana is status alles bepalend. Ghanezen die zich hier niks van aantrekken zijn zeldzaam. Deze mensen zijn voor mij de krenten in de pap, vooral in een wereld waar het voor mijn gevoel steeds meer draait om wat en hoeveel je hebt. Vandaag vertelde mijn collega dat hij dacht dat het slechter ging met de wereld. Alles draait om materialisme. Is dat zo? Hij schaamde zich ervoor dat mensen naar de kerk kwamen om zich te profileren in hun nieuwste outfit met hun vers gewassen auto. Waren mensen honderd jaar geleden anders, of viel het toen minder op? Ik weet er geen antwoord op. Wel zie je dat cultuur bepaalt of je mag laten zien wat je hebt. Maar instinctief willen we allemaal pronken. Hier betekent status dat je beter en meer bent dan een ander en daar gedraag je je naar: een positie met macht. Een ander buigt voor jou. Jij bent de chief! Sorry na drie jaar Ghana heb ik er nog steeds een walgende moeite mee om nederig te doen naar een politieagent die mij aanhoudt voor een kleinigheid omdat hij uit is op ‘pocket money’. Een ambtenaar die je van het kastje naar de muur stuurt en hoopt dat je hem geld geeft om het proces te versnellen. Volgens mij gebeurt dit overal in de wereld, alleen hier valt het zo op. Ik ben benieuwd hoe ik ambtenaren en politieagenten zie als ik weer terug ben in Nederland. Met of zonder status? Theo
		Psychologie
		“Dus jij zegt dat ik een dief ben”, zegt de werknemer. “Nee”, zeg ik. “Ik zeg alleen dat mensen jou die avond in het gebouw gezien hebben, terwijl je geen dienst had. Dit heb ik vernomen van twee onafhankelijk bronnen. En ik wil van jou weten waarom jij in het gebouw was? Zijn gedachten waren helemaal vertroebeld. Wat ik daarna zei maakte niet meer uit. Ik dacht, ”is mijn boodschap nu overgekomen of heb ik het nu nog erger gemaakt.” Alhoewel ik geen opleiding als psycholoog heb gevolgd denk ik toch redelijk wat ervaring te hebben met conflicten en problemen op de werkvloer. Met hier en daar een cursus: conflicthantering, communicatietechnieken en psychologie dacht ik wel een goed gesprek te kunnen voeren. Daarnaast ben ik al meer dan drie jaar hier en iedereen zegt dat ik weet hoe alles in Ghana werkt. Als ik in een gesprek zit dan telt er ineens niks meer, lijkt het wel. Ik weet bij God niet of ik het wel goed doe. De reactie van mensen op een actie wordt gevormd door de cultuur. Je eigen cultuur zorgt ervoor dat je een bepaalde reactie op een handeling verwacht. Als ik iemand betrap op diefstal verwacht ik dat de persoon onzeker, stil of agressief wordt. Toen ik op mij werk een werknemer bevroeg waarom er broodjes in haar tas zaten, terwijl ze van tevoren had aangeven niks bij zich te hebben, begon ze ontzettend te lachen. Deze reactie had ik niet verwacht en het irriteerde mij. Lach jij mij uit! Ik weet wel, lachen is ook een vorm van onzekerheid, maar toch zo’n reactie had ik niet verwacht. De manager op het werk begint altijd te lachen in een personeelsgesprek als de ander begint te liegen. Geen gemeen lachje maar echt giechelen. Ik zie dat op dat moment de ander nog pissiger wordt. Maar ja hij is ook jong en heeft nog niet zoveel ervaring, denk ik dan. Maar ik met al die ervaring moet toch wel weten hoe je een conflict werkelijk oplost. Niet dat ik mensen nog meer tegen elkaar opzet. Ik heb van alles geprobeerd: ruimte geven om uit te laten praten of afkappen. Het fijnste is als je mensen stimuleert zelf met een oplossing te komen. Meestal is iedereen zo verblind door zijn emotie dat er geen ruimte is voor de ander en al helemaal niet voor een oplossing. Soms willen mensen kwaad zijn op de ander. En daar verander jij niks aan. Sommige mensen hier hebben meestal geen behoefte aan conflictoplossing. Het gaat erom wie schuld heeft. Als je zegt dat niemand schuld maar dat ze allebei verantwoordelijk zijn wordt dit als onmogelijk afgedaan. Iemand is goed of fout, zwart of wit maar geen grijs. Dus wordt de situatie niet opgelost maar gesust, zodat iedereen weer inslaapt en net doet alsof er niks gebeurd is. Het motto niemand vertrouwen wordt hierdoor gevoed. Ik heb ontdekt dat niet ieder conflict opgelost kan worden. Soms moeten mensen gewoon spuien en daarna is het goed. Wil dat zeggen dat ik nu weet hoe ik mij in een probleemgesprek moet gedragen? Geen idee, ik leer nog steeds! Theo
		Licht uit
		Wanneer ik ging slapen als kind eindigden mijn ouders altijd met: “licht uit”. De lamp ging uit en ik was overgeleverd aan de duisternis. Ik zag niks meer. Als het echt te erg werd kon ik weer op een knopje drukken en het licht was er weer. In Ghana bedoelen we met licht uit oftewel ‘light-off’: de stroom is uit gevallen. Je moet er altijd rekening mee houden dat op ieder moment van de dag de stroom zomaar ineens weg kan zijn. Een computer zonder UPS, een back-up batterij, is niet mogelijk. Meestal gebeurt het net als je een spannende film aan het kijken bent of als je met iets heel belangrijks bezig bent. Irritant! Eergisteren hoorden we dat, de hele maand september, om de drie dagen de stroom bewust wordt afgezet. Waarom? Ghana krijgt zijn stroom voornamelijk van een hydro-centrale bij het Voltameer. Ghana hoopt dan dat het ieder jaar genoeg regent zodat er genoeg water achter de dam staat om het land van stroom te voorzien. Jammer maar helaas, dit jaar is dat niet zo. Burkina Faso schijnt ook een dam gebouwd te hebben en de regen was niet genoeg om beide meren voldoende te vullen. Dus nu is het waterpeil van het Voltameer te laag. Dit is schijnbaar ook al in 1998 gebeurd. In de tussenliggende acht jaar is het de overheid niet gelukt om maatregelen te nemen. In acht jaar zijn er wel allerlei wegen aangelegd, mooie gebouwen neergezet en gaat het goed met de economie. Maar oeps, dit waren we vergeten. In Nederland hebben we het spreekwoord: ‘Als het kalf verdronken is dempt men de put’. In Ghana zou dat zijn: “laten we bidden dat er niet nog meer kalveren in die put vallen”. Nu heeft de elektriciteitsmaatschappij een schema gemaakt waarbij overal de stroom om de drie dagen uitvalt. Ik moet zeggen: het verandert je leven. Als je weet dat er ’s avonds thuis light-off is, probeer ik later thuis te komen. Er wordt niet gekookt en we gaan met een kaars naar bed. Deze dagen dus geen slaapgebrek. Op het werk wordt het lastiger. Het computertijdperk is niet altijd ideaal. Het is handiger om op light-off dagen dingen te doen waarbij je geen elektriciteit nodig hebt. Dat wordt dus moeilijk. Vaak heb je de computer nodig. In het begin was ik heel pissig. Hoe kan dit gebeuren in een land als Ghana, waar het beter mee lijkt te gaan? Ik zie: op de straat vette auto’s rond rijden, mensen die barsten van het geld, gebouwen met airconditioning, president en parlementsleden die op televisie zeggen dat het zo goed gaat met hun land. Ze zeggen dat Ghana een vriendelijk ondernemersklimaat heeft. Fijn ondernemen als je om de drie dagen je werknemers loom op een stoel ziet hangen en jij weet dat je die dag ook moet betalen. Mensen hier zeggen: ‘That’s why Africa is not develloping. Lack of vision’. Ghanezen zien ook wel dat hun land ongeorganiseerd is. Meestal wordt de schuld in de schoenen van de politici geschoven. Ik denk dat dit een beetje kort door de bocht is. Politici zijn onderdeel van een samenleving die hen voortbrengt. Het gaat hier niet om geld maar om de wil om te veranderen. Bij iedereen! Gisteren waren mijn kaarsen op, shit wat gebeurt er met mij? Opmerking. Het heeft paar dagen geduurd om deze column te kunnen schrijven vanwege light-off! Halleluja praise the lord. Theo
		Visite
		Visite, visite een huis vol visite. Lenny Kuhr zong erover met timbre in haar stem en een gitaar op schoot. Een huis vol visite is balanceren tussen heel gezellig en doodvermoeiend. En hoe zat dat ook al weer met die rotte vis van drie dagen oud? Bezoek krijg ik in alle kleuren en maten. Nederlanders die mij direct kennen of via-via komen naar mij toe. Accra is zeer populair, een grote stad met een luchthaven. Voor sommigen ben je een transitplek voor anderen een Nederlandse tussenstop. In Ghana is er altijd plek voor een gast. Bij ons thuis was dat ook altijd zo. Dus zeg je tegen iedereen ja! Wat ik fijn vind van het Nederlandse bezoek is dat ze meestal lekkere dingen meenemen. Kaas is verplicht. Meestal brengen ze ook een krant van de dag of andere literatuur mee. Ik lees alles, zelfs de advertenties. Nederlandse gasten gedragen zijn meestal heel netjes, helpen mee met opruimen, met koken en vinden het gezellig om samen te eten. Een broodontbijt hoort erbij. Nederlanders zijn heel stil in de morgen, ze maken weinig kabaal. Ik merk wel dat ik mij anders gedraag dan normaal. Ik voel mij dan minder op mijn gemak. Wanneer ik Ghanese vrienden op bezoek krijg heb ik daar geen last van. Ik loop gewoon de hele morgen in mijn onderbroek rond. Daartegenover staat dat ik bij hen wel heel duidelijk regels aangeef: ’s morgens geen herrie, je neemt niet zomaar iedereen mee naar mijn huis en je geeft de sleutel af voordat je vertrekt. Sommige Ghanezen houden niet van een broodontbijt, want brood is geen voedsel. Ze zijn slonzig op hun kleren, laten ze overal slingeren en vouwen ze niet netjes op. Meestal melden mijn Ghanese vrienden wanneer ze komen. Maar het kan best zijn dat ze dan alsnog niet komen. Gasten geven extra werk. Je moet zorgen voor eten en water. Soms heb ik geluk en stroomt het water uit de kraan. Anders moet ik naar beneden om emmers te sjouwen. Gelukkig heeft iedereen snel door dat je water wat met mankracht omhoog is gedragen niet moet verkwisten. Maar af en toe heb je er gewoon even genoeg van als je weer andere mensen in je huis hebt. Zodra je aan hun gewend bent gaan ze weer. Behalve het bezoek dat maar een dag blijft. Dat is te kort om last van te hebben. De vluchthaven van Accra is bekend terrein. Uren heb ik er gewacht op mensen waarvan ik soms het gezicht niet eens kende. Ik adviseer al mijn Nederlandse bezoek om met KLM te vliegen. Meestal is die redelijk betrouwbaar. De nu failliete Ghana Airways kwam soms dagen later dan aangekondigd. Was ik even blij toen ze uit de lucht gingen. Ik denk met bezoek hangt het vooral van de dosering af. Als het met mate komt is het geen probleem zolang het maar geen dagelijkse taak wordt. Ik vraag mij af of Lenny Kuhr ook aan hetzelfde dacht toen ze het over haar visite had. Maar ja, zij was niet in Ghana. Theo
		Malaria
		Neem je nou profylaxe of niet? Welke medicijnen slik je als je het hebt? Wat zijn de symptomen? Hoe gevaarlijk is het? Ga je er snel aan dood? Sommigen zijn naar Ghana gekomen en waren binnen drie maanden weer weg omdat ze de ene aanslag na de andere moesten doorstaan. Met een uitgeput en verzwakt lichaam terug naar Nederland. Malaria doodt meer mensen dan Aids, het is een van de belangrijkste ziektes in Ghana. Je krijgt van nieuwelingen in het land altijd vragen over malaria. Hoe ga je ermee om, behandel je het of neem je profylaxe? Ik zal eerst vertellen wat ik weet. Malaria wordt overgedragen door een speciale mug. Als de mug iemand steekt die ziek is en daarna jou steekt dan heb je de kans om malaria te krijgen. Je kunt profylaxe nemen om te voorkomen dat je ziek wordt. De profylaxemiddelen vallen het malariavirus aan zodra het je lichaam binnenkomt. Vooral de profylaxe die je voor langere tijd neemt, geven geen volledige dekking. Je kunt toch ziek worden. Alle malaria medicijnen zijn niet goed voor je lichaam. Jezelf beschermen is belangrijk, maar hoe? Dat is persoonlijk. De ene neemt profylaxe en de andere gebruikt muggenrepellent. En na deze informatie sta je er alleen voor. Hier komt bij dat je verschillende verhalen hoort van mensen over de symptomen. Sommige zeggen dat ze bijna doodgingen, maar bij de meeste voelt het net als een ernstige griep. Ik heb alleen hoofdpijn en ben misselijk. Maar iedereen heeft last van rusteloosheid. Je hebt nergens zin in en je weet jezelf geen houding te geven, alles is ongemakkelijk. Voordat ik naar Ghana kwam maakte ik mij ontzettend veel zorgen over malaria. Hoe moet ik met malaria omgaan? Nu ik hier ben zijn die zorgen verdwenen. Malaria is net als bij iedereen een onderdeel van het leven. Kent u mensen die niet naar Nederland komen omdat je griep kunt krijgen, vooral in de winter? Griep kan heel heftig zijn en je kunt er zelfs aan dood gaan. Zoals mensen in Nederland griep accepteren als onderdeel van het leven, zo accepteren we hier malaria. Het verschil is dat je met malaria niet alleen moet rusten maar ook medicatie moet nemen. Er zijn dodelijke vormen van malaria. De kans om in Ghana aan een verkeersongeluk te overlijden is groter dan dood te gaan aan malaria. Malaria is vervelend: als je het de eerste keer behandelt wil dat niet zeggen dat je genezen bent. Het verzwakt je. Afgelopen maand heb ik alleen maar gesukkeld met een lichte malaria die niet wegging. Na twee weken hoofdpijn, die kwam en ging, ben ik naar de dokter gegaan. Ik heb een bloedonderzoek laten doen of het malaria was of iets anders. De lab-test bewees dat ik malaria had. De dokter stelde voor om drie dagen achter elkaar elke dag één infuus te nemen met Chloroquinine. Voordat ik met de kuur begon, voelde ik mij tamelijk goed; na drie dagen Chloroquinine was ik zo raar als een deur. Het heeft meer dan twee weken geduurd voordat ik mij weer normaal voelde. In dit geval zijn de uitwerkingen van de medicijnen soms heftiger dan de ziekte. Nu hoop ik dat ik er voorlopig van af ben want het was pas een half jaar geleden dat ik malaria had, die was heftiger. Malaria is gewoon een deel van het leven waarmee je moet leren omgaan. Een van de lessen van het hier zijn in Ghana: je kunt niet alle problemen en gevaren uit je leven verbannen, maar je moet ze accepteren en zeggen “morgen gezond weer op”. Theo
		Dansen voor de doden
		Wat doe je aan: zwart, rood of wit? Zwart kan gecombineerd worden met wit of rood. Rood niet met wit. Alles is afhankelijk van de leeftijd. Was de persoon jong dan is het zwart-rood of rood. Bij personen die de middelbare leeftijd zijn gepasseerd draag je zwart en bij hele oude mensen mag je zwart-wit dragen. Begrafenissen zijn soms moeilijk te bevatten. Behalve het kledingsprotocol gelden er nog meer regels. Ooit was ik op een begrafenis waar ik gewaarschuwd werd om op het kerkhof niemand een hand te geven, anders zou iemand djoedjoe (tovenarij) op mij kunnen uitoefenen. Toen ik in het begin hier was vond ik het allemaal heel interessant, maar nu vind ik een begrafenis doodvermoeiend. Een begrafenis voor Christenen bestaat uit een hele lange dienst van twee uur meestal in de open lucht. Voor de dienst ga je naar het familiehuis van de dode om iedereen te condoleren. Na de dienst gaat de hele stoet naar het kerkhof. Na het kerkhof geen koffietafel maar een stevig feest. In sommige streken begint het feest bij de lijkbeschouwing al de avond van te voren. Er wordt stevig gedronken en gedanst. Was de persoon jong dan beelden leeftijdgenoten het beroep van de dode uit. Afgelopen weekend hoorde ik van een begrafenis waarbij jonge meiden met hun benen uit elkaar op straat waren gaan liggen en daarbij gebaarden dat ze wel genomen wilden worden. Hiermee wilden ze aangeven dat de persoon die gestorven was nooit meer seks kon hebben en zij wilden laten zien hoe jammer het was dat zo’n jong lichaam verloren ging. Ik vind het nog steeds gek dat mensen op een begrafenis kunnen dansen en blij doen. Echter als je goed observeert en de begrafenisgasten kent dan zie je dat familie en beste vrienden niet echt lachen. Het is een gemaakte lach voor de gasten. Een lach die heel veel verdriet verbergt. Het zijn de mensen die de dode minder goed of helemaal niet kennen, die lol hebben. En als mensen huilen, dan doen ze het heel theatraal. Deze rol is vooral voor de vrouwen weggelegd, want een man mag niet huilen. Een begrafenis is ook het moment om je contacten te vernieuwen of bij te werken. Het zijn mooie lobby-gelegenheden. Sommige mensen vinden een begrafenis een aangenaam uitje. Meestal worden de doden in hun hometown (dorp waar de familie vandaan komt) begraven. Mensen reizen soms het hele land door. Begrafenissen zijn vaak uitstapjes van meerdere dagen. Dan zijn er ook nog de kosten voor nieuwe kleding en de giften aan de familie. Al met al is een begrafenis niet goedkoop. Hier in Ghana wordt soms meer geld aan doden uitgegeven dan aan de levenden. In het ziekenhuis vertellen ze soms aan de familie dat een patiënt is overleden, terwijl dit niet waar is. De familie komt dan sneller de rekening betalen. Want als iemand nog leeft kunnen er nog meer rekeningen komen; bij doden is het duidelijk; daarvoor betaal je de allerlaatste keer. Wat is dan de overeenkomst met begrafenissen in Nederland? Voor mij zijn dat de doden zelf, die merken er niks meer van. Theo
		Oranje boven
		Bitterballen, zoute haring, kaasblokjes en gratis bier. Guus Meeuwis klinkt door de speakers. Je zorgt dat je op tijd bent want alles is gratis. Zo’n buitenkans laat je niet aan je voorbij gaan. Een vriendelijk woordje van de Ambassadeur en zijn vrouw Mathilda en de avond is compleet. Twee keer per jaar komt de Nederlandse society bij elkaar. In januari voor de nieuwjaars receptie en 30 april voor Koninginnedag. We zien er weken van te voren naar uit. Als je er bent, vergeet je even dat je in Ghana bent. Je ziet er voornamelijk blanke gezichten uit alle hoeken van het land. Het komische van deze gelegenheden is dat je mensen ontmoet waar je in Nederland nooit mee uit zou gaan. Het enige wat je gemeen hebt is de Nederlandse nationaliteit. Op mijn eerste Koninginnedag in Ghana dacht ik dat ze een look-a-like Koningin hadden uitgenodigd. Deze mevrouw had hetzelfde kapsel met hoedje als de Koningin. Het schijnt de vrouw te zijn van de directeur van de Golden Tulip en ze loopt er altijd zo bij. Iedere Nederlander in Ghana probeert te komen. Ik weet niet of het voor de gezelligheid is of omdat alles gratis is. Ik ken mensen die nooit uitgaan maar wel naar deze bijeenkomsten komen. Het is natuurlijk ook goed om te lobbyen. Het leuke van het samen zijn is dat je behalve de nationaliteit ook deelt dat je allemaal in een vreemde cultuur bivakkeert. Iedere keer leer je weer nieuwe mensen kennen. Sommige zie je alleen maar op deze feesten. We proberen altijd wat vrienden mee te nemen om hen mee te laten genieten van de Nederlandse gulheid. Dat wordt wel steeds moeilijker, want de organisatie vond dat er teveel gasten waren die niet waren uitgenodigd. Dus de controle bij de poort kijkt of je een officiële uitnodiging hebt. Ik vind het wel jammer. Je bent toch naar Ghana gekomen om iets voor de mensen te doen. Dan is er niks leuker om je vrienden te laten meemaken hoe het is om met Nederlanders te feesten. Nou je merkt het: heel benepen. Als puntje bij paaltje komt kan er niks voor een ander af. Dus hebben we het probleem opgelost door allemaal stelletjes te maken, want je mag wel je Ghanese man of vrouw meenemen. We hebben hier onderhand wel geleerd slimmer te zijn dan het systeem. En zo maken we er een gezellige avond van. Vol met oranje gevoelens en drank verlaten we de mooie, grote tuin van de Ambassadeur. We moeten bijna een jaar wachten op het volgende feest; ik zie er nu al naar uit. Theo
		Trotro
		Vandaag had ik geluk. Ik hoefde niet lang te wachten langs de weg. De trotro nam mij direct mee naar het eindstation. Daar was nog net een plaatsje vrij in de ‘Shared Taxi’ naar mijn huis. In 35 minuten was ik thuis, terwijl het soms wel een uur duurt! Waar heb ik het over: de trotro. Trotro is vertaald goedkoop-goedkoop. Het is werkelijk waar want voor 10.000 cedis (90 eurocent) rij je heel Accra door. Het openbaar vervoer in Accra is werkelijk goedkoop. Niemand hoeft in de stad te lopen. Behalve de trotro heb je grote bussen, gedoneerd uit Italië, Nederland, China, India, kortom de hele wereld. Deze zijn het goedkoopste maar minder snel. ‘Shared Taxi’s’ rijden op korte afstanden. Ze zijn het duurste maar zitten snel vol. Hoezo snel vol? Het vervoermiddel vertrekt niet op een bepaalde tijd zoals in Nederland maar pas als het vol is. Daar is het tarief op berekend. Kom je in een lege bus dan moet soms een tijdje wachten. Vooral de trotro’s stoppen op de meest onpasselijke plaatsen: midden op een kruising, half op de parkeerplaats en half op de rijstrook, verzin het maar. Het gaat erom om zoveel mogelijk passagiers op te pikken in een zo kort mogelijke tijd. Als je in de troto klimt zegt de maat: ‘Go fast-fast’. Menigeen is al uit of in de trotro gevallen. Soms komt het ook door de te krappe plaatsing van de banken. Zelfs het middenpad is volgebouwd met opklapbare stoeltjes. Als iemand van achterin eruit moet, dan gaat iedereen uit het middenpad naar buiten zodat die ene persoon kan uitstappen. Niet praktisch, maar het levert wel geld op. Aan veiligheid doen ze niet. De busjes zitten vollen met scherpe, uitstekende haken en pinnen die te voorschijn komen uit de banken of de wanden van de bus. Ik heb dus ook al menig kledingstuk opengehaald. In de trotro valt alle verkeersstress van je af. Je bent alleen observator geen deelnemer. Behalve als het verkeer helemaal vast zit, dan loopt de temperatuur op en begint iedereen met zijn tong te klikken. Je hebt er hele interessante ontmoetingen. Alleen rijke Ghanezen reizen niet met de trotro, die pakken hun eigen auto of nemen een ‘Droping’. Je vertelt de taxichauffeur waar je naar toe wilt en hij dropt je, voor de afgesproken prijs, op die plek. Accra zonder trotro’s is ondenkbaar. Als je goed ter been bent is het ok, maar voor minder validen is het een foltering. Oude mensen en gehandicapten worden soms bijna omgeduwd als ze naar binnen willen. Sommige chauffeurs nemen gehandicapte mensen niet eens mee. U kunt zich voorstellen dat een prijsverhoging van het openbaar vervoer grote economische gevolgen heeft. Laatst gingen de benzine prijzen met 50% omhoog. Wat een inflatie van 20% betekende voor alle prijzen. Omdat alles met de trotro gedaan wordt, zijn alle prijzen aan het vervoerstarief gekoppeld. De meeste ruzies in de trotro gaan over niet gepast wisselgeld. Iedereen gaat zich daar dan ook mee bemoeien. Mensen hebben geen keuze en blijven dus dag in, dag uit met de trotro gaan. Alleen op zondags naar de kerk niet, dan nemen ze een dropping want anders blijft er niks over van je zondagse pak.. Theo
		Nina wigs
		Ze swingen en gooien hun haren door de lucht. MTV staat aan, Afro-Amerikaanse dames met lang haar. Het is niet alleen zwart maar in allerlei kleuren. Het lijkt zo gewoon. Net alsof ze zo geboren zijn. Voordat ik naar Ghana kwam heb ik er nooit echt over nagedacht. Ik had wel eens gehoord van ontkroezen en dat was het dan. Nu weet ik beter. Het begon allemaal toen ik in mijn inburgeringsperiode zat. We waren in een kleine plaatsje, maar het was ook weer niet dicht geplakt met oude kranten. Deze mensen wisten wel wat er in de wereld gebeurde. Op het scholingscentrum waar we logeerden, zagen we dat een paar dames van de staf om de week hun haren veranderden. Van kort tot lang, van krul tot recht en dan in verschillende kleuren. Dat kan natuurlijk niet en iemand vertelde ons, vertrouwelijk, dat het om een wig (een pruik) ging. Sindsdien is er een wereld voor mij open gegaan. De beste zijn de Nina wigs uit Nigeria. Behalve pruiken hebt je ook weave-ons. Dit zijn haarstukjes of plukjes die ingeweven of geplakt worden. De gemiddelde vrouw verandert haar kapsel elke 14 dagen. Meestal herken ik iemand de tweede keer niet omdat het gezicht er heel anders uit ziet door een ander kapsel. Je hebt kunstvezel-haar en echt-haar. Bij het nep-haar heb je verschillende soorten. Sommige haren zijn zo onnatuurlijk dat het lijkt alsof iemand een vloermop op haar hoofd heeft gezet. Natuurlijk vragen deze pruikjes en haarstukjes ook onderhoud. Na gebruik worden ze gewassen en gedroogd in de zon. Alleen het nep-haar dat gebruikt wordt voor het vlechten wordt soms weggegooid. Het ergste wat ik heb meegemaakt met pruikjes was in de Trottro (openbaar vervoersbusje). Een vrouw van middelbare leeftijd met een Nina wig kwam naast mij zitten op de voorste bank. Ze zette mij klem, dus vluchten kon niet meer. Nu, ik dacht werkelijk dat ze zweetvoeten had op haar hoofd, zo stonk het. Ik dacht: als je dit doet om aantrekkelijk te zijn, dan werkt het in elk geval niet bij mij. Het geheel is trouwens pas af met een roze krulspeldenpinnetje (mooi scrabble woord). Echte pruikdragers en vlechtdragers hebben een roze krulspeldenpinnetje in hun haar. Niet voor de kleurschakering, of misschien is het nu mode geworden, maar om mee te krabben als de nepharen beginnen te jeuken. Met zo’n pinnetje kun je krabben tot bloedens toe. Dus nu weet u het: MTV is allemaal nep. Het zijn allemaal pruikjes. Zet nu uw tv maar aan, het wordt nooit meer hetzelfde. Theo
		Mooie billen
		Afrikanen hebben mooie billen. Ronde billen, billen met kuiltjes aan de zijkant, billen die als een serveerblad kunnen dienen. Zelfs de meest iele Afrikaan heeft meer bil dan een doorsnee Europeaan. Als mensen hier in Ghana het over Afrikanen hebben dan bedoelen ze zichzelf. Niet iedereen op het continent Afrika. Wat zij kennen als Afrika houdt op bij Nigeria, Burkina Faso en Liberia. Blanken zijn West-Europeanen en mensen uit de U.S.A.. In het begin wind je je er heel erg over op, stigmatisering. Ik betrap mij er zelf op dat ik nu vrolijk meedoe aan deze bagatellisering. Ewi’s zijn stiekem, mensen van de Ga stam schreeuwen veel en Shanties hebben een te groot eergevoel. Iedereen knikt met je mee of voegt er zelfs nog iets aan toe. Ja, zo zijn wij mensen: we denken in grote lijnen. Volgens mij doen we dat niet bewust, het is alleen makkelijker en duidelijker. Het slaat meestal ook op iedereen, behalve de personen die jij kent, die zijn anders. Vandaag had ik het met iemand over het karakter van de verschillende stammen. De Ewi’s waren het ergste; zij sluiten zich af van de rest. Ze komen altijd voor elkaar op en spreken dan in hun eigen taal zodat ze de ander een hak kunnen zetten. Als een Ewi met iemand uit een andere stam trouwt, creëert de Ewi-familie altijd problemen. Toen herinnerde ik hem eraan dat hij laatst zei dat niet iedereen hetzelfde was. Ja, dat klopt want zijn verloofde is een Ewi en die is anders dan de rest. Laatst hadden we een discussie op de bakkerij over het voordeel van blank en zwart. Blanken zijn eerlijk, recht door zee en slim. Zwarten (lees Afrikanen oftewel Ghanezen) zijn vrolijk, kunnen goed dansen, houden van muziek en hun lichamen zijn mooier dan die van blanken. Ja, iedereen was het daar over eens. Dan kunnen we ook nog een lijstje maken over de slechte eigenschappen. De aanduidingen zwart, wit, Ga, Ewi of Afrikaan kunnen we vervangen door Marokaan, Pruus, Hollanders en Blerickenaar. U ziet dat Venlo toch dichter bij Accra ligt dan u dacht. Hier in Ghana gaan we na zo’n discussie gewoon weer verder met ons leven en iedereen gaat gewoon weer met elkaar om. Vanaf mijn balkon bekijk ik mensen, op zoek naar iemand zonder mooie billen. Theo
		Afenhyapa
		Een goed begin van wat? Meer plastic kerstbomen en fel gekleurde slingers en dansende lampjes? Waarschijnlijk hopen veel mensen om meer giften in het komende jaar. Het is nu mijn derde kerst en ik weet nu wel wat ik moet verwachten. Maar het eerste jaar was ik perplex toen het buurmeisje naar mij toe kwam en vroeg: ‘I am coming to collect my Christmas gift.’ Welke Christmas gift? De tweede keer toen iemand naar zijn Christmas gift vroeg werd ik boos. Zo, en wat heb jij dan voor mij? Nu ben ik er een beetje aan gewend en geef een antwoord zoals iedereen: ‘It’s coming.’ Helemaal irritatie-vrij ermee omgaan lukt mij niet. De dagen voor de kerst heb ik ook bewust wat kleingeld in mijn zak bij me, zodat ik hier en daar een kleine gift kan doen. Maar dan alleen aan mensen die ik goed ken en waarvan ik weet dat ze niet zoveel te makken hebben. Aan vreemdelingen die met hun Christmas box komen aanzetten heb ik geen boodschap. Wat is een Christmas box? In het kerstseizoen tovert iedere kleine entrepreneur een kartonnen doos te voorschijn gewikkeld in kadopapier waar met een mager pennetje X-mas Box op geschreven staat. Ik vroeg ooit voor welk goed doel is deze box bestemd. ‘Voor mijzelf’, zei degene achter de toonbank. Vragen naar een kado of geld is niet gek in Ghana. Het is de bedoeling dat je dan met een grapje hierop reageert. Maar als je niet in een grapjes-maak-stemming bent, werkt het op de zenuwen. Ik zie mensen, Nederlanders, die het niks doet. Nou, ik kan me niet voorstellen hoe dat mogelijk is. In Nederland vinden we het onbeschoft om te vragen naar een kado. We leren de kinderen dat “als je vraagt, je wordt overgeslagen”. Maar, als je niks hebt en je krijgt iets als je vraagt dan is het wel de moeite waard om te proberen. ‘Nee’ heb je en ‘Ja’ kun je krijgen. Ik kan de mensen wel begrijpen waarom ze vragen om een gift, alleen mijn gevoel kan er niet goed mee overweg. Dus ik vraag voor mijzelf dat ik me in het nieuwe jaar minder ga storen aan vragende Ghanezen (en nog veel meer) in 2006. Theo
		Theo van Lin vanuit Ghana
		Theo van Lin komt uit Noord-Limburg, werkte bij Wel.kom bij de Hoepel. Hij woont sinds 3 jaar in Ghana en werkt voor het project Hope for Life. Hope for Life is een organisatie die zich inzet voor en met lichamelijk gehandicapten in Accra (de hoofdstad). Zij zijn bezig met het ondersteunen van gehandicapten in wijkgroepen, het opzetten van werkgelegenheidsprojecten en het ontmoedigen van bedelen. Hier volgt zijn verhaal. Hoe voelt het? Je ruikt geen typische geuren, je voelt geen plakkende warmte, je hoort de herrie van de charismatische kerk naast je huis niet meer. Mensen schreeuwen je na op straat en het is je gelukt om het te negeren. Je haalt uit tegen de taxichauffeur. Je bent één geworden met het land, of toch niet? Na drie jaar Ghana lijkt het alsof mijn leven, een gewoon leven is geworden. Heel veel dingen die mij in het begin opvielen, zijn er niet meer. Toch voel ik mij een uitzondering. Niet alleen door mijn kleur, maar vooral door wie ik ben. Ik blijf mijzelf een buitenstaander voelen. Dat wil niet zeggen dat je geen vriendschap maakt, toch is het anders. Als je heel veel geluk hebt dan ontmoet je iemand die jou echt begrijpt. Aan deze mensen zuig je jezelf vast. Je merkt het vooral als een vriendschap wegvalt. Je hebt het gevoel dat je achterblijft in een land waar niemand je echt begrijpt. Ik kan dit niet uitleggen aan mensen die nooit in deze situatie hebben gezeten. Een paar maanden geleden is een goede vriend van mij vertrokken naar het buitenland. Ik merk nu hoe eenzaam je kunt zijn in een andere cultuur, maakt niet uit hoe vriendelijk de glimlachen om je heen zijn. Het is zo fijn als je met iemand kunt praten waarvan je weet dat ie jou begrijpt. Mensen in Nederland stellen zich andere dingen voor als je in Ghana werkt. Armoede, tropische warmte, vreemde geuren en geluiden en heel veel zwarte mensen. Ja zo voelt het als je op vakantie bent. Net zoals je in Nederland niet meer bewust bent van alledaagse dingen met de daarbij behorende mensen, wordt hier ook alles gewoon. Dat kun jij je voorstellen. Iedereen die ooit verhuisd is weet dat alles op een gegeven moment gewoon wordt. Zo gaat dat in je eigen land of werelddeel. Maar voor mij schijnt dat hier niet zo te werken: alles is gewoon geworden, maar eigenlijk niet. Ik ben hier gewend maar blijf een vreemdeling. Dat maakt alles dubbel. Soms verlang je terug naar Nederland. Daar heb je een dozijn vrienden waarvan er meer dan één jou begrijpt. Maar, dan denk je ook aan de druilerige dagen met de daarbij horende sombere mensen. Het is ook fijn als iedere dag de zon schijnt, vooral als de hitte niet meer opvalt. Op zo’n dagen weet je niet wat je wilt of voelt, behalve dat ik nog steeds geen spijt van mijn keuze heb. Theo
Contact		Mondiaal Platform Venlo: Geeft de wereld een gezicht!